Live ondertiteling en vertaling op je event, zonder tolkcabine

Het moment waarop de zaal niet meer meekomt

Je staat achterin de zaal tijdens de openingskeynote en ziet hoe een deel van het publiek na een paar minuten naar de telefoon grijpt, niet omdat het verhaal tegenvalt, maar omdat ze het simpelweg niet goed kunnen volgen. Dat kan een collega zijn die slechthorend is en voor wie de akoestiek van een volle zaal net te veel ruis oplevert, of een groep gasten uit Spanje en Polen die zich in het Engels prima redden maar afhaken zodra een spreker in het Nederlands begint. Voor de meeste organisatoren is dit een bekend beeld, en toch blijft het vaak buiten de planning, omdat de oplossingen die er waren duur waren of veel voorbereiding vroegen. Een schrijftolk of een team simultaantolken met cabines regel je niet even twee weken van tevoren, en voor een middagprogramma met vier sprekers in twee talen loopt de rekening snel op.

Wat er technisch gebeurt

Live ondertiteling op basis van spraakherkenning is inmiddels zo ver dat je er een programma op kunt bouwen. Het Rotterdamse Speaksee heeft daarvoor Soundshape ontwikkeld, een apparaat dat je met drie kabels (audio, stroom en internet) aansluit op het geluidssysteem dat al in de zaal staat, waarna alles wat sprekers in de microfoon zeggen vrijwel direct als tekst beschikbaar komt. Die tekst wordt desgewenst vertaald naar meer dan honderd talen, en elke bezoeker kiest zelf in welke taal hij meeleest. Volgens de fabrikant ligt de nauwkeurigheid boven de 95 procent, ook bij sprekers met een regionaal accent, en zit er minder dan een seconde tussen het gesproken woord en de tekst op het scherm, al is het verstandig om dat met je eigen sprekers in je eigen zaal te testen voordat je er een compleet congres aan ophangt.

Voor de bezoeker is het een QR-code

De drempel voor het publiek is laag gehouden, en dat bepaalt in de praktijk vaak of iets gebruikt wordt of ongemerkt blijft liggen. Een bezoeker scant bij de ingang of op de stoel een QR-code, kiest een taal en leest daarna mee in de browser van zijn eigen telefoon, tablet of laptop, zonder dat er een app gedownload hoeft te worden. Wie liever niet op een klein scherm kijkt, kan meelezen op de grote schermen in de zaal, want de ondertitels laten zich ook naast of onder de presentatie projecteren. Bij een panelgesprek krijgt elke spreker een eigen kleur, zodat je ook in tekst ziet wie er aan het woord is, en lettertype en kleuren zijn aan te passen aan de uitstraling van het event.

Een idee dat thuis begon

Het product is niet bedacht op een marketingafdeling. Oprichter Jari Hazelebach groeide op met twee dove ouders en zag van dichtbij hoe vermoeiend het is om een gesprek met meerdere mensen te volgen als je afhankelijk bent van liplezen, wat hem ongeveer tien jaar geleden samen met zijn familie aan het zoeken bracht naar betere hulpmiddelen. De spraakherkenningsapps die toen bestonden konden eigenlijk maar één spreker tegelijk aan, en daarom besloot hij met medeoprichter Marcel van der Ven een eigen microfoonsysteem te bouwen dat meerdere stemmen uit elkaar houdt. Na vijf jaar ontwikkeling kwam eerst een kit voor persoonlijk gebruik op de markt, die in Nederland onder voorwaarden via UWV of de zorgverzekeraar vergoed kan worden, en Soundshape is de stap daarna, gemaakt voor zalen waar grote groepen samenkomen.

Waar het al draait

In Nederland wordt het systeem onder meer gebruikt in het Luxor Theater in Rotterdam, waar dove en slechthorende bezoekers bij een aantal voorstellingen het hele programma kunnen meelezen, en verder bij KPN, Rabobank, de Universiteit Twente en het Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid. In het Verenigd Koninkrijk is het ingezet rond de marathon van Londen en bij Glasgow Caledonian University, wat laat zien dat het niet alleen voor theaterzalen bedoeld is maar ook voor congreszalen, collegezalen en raadszalen waar het geluid via een vaste installatie loopt.

Wat het kost en wanneer een mens beter past

Speaksee verkoopt de hardware eenmalig, met een abonnement voor ondersteuning en dataverbruik, en via AV-verhuurders als Bazelmans is de apparatuur ook per event te huren. Concrete prijzen staan niet online, maar de fabrikant rekent voor dat het tot tien keer goedkoper uitvalt dan menselijke tolken, een vergelijking die vooral opgaat bij lange dagen en programma's waar veel verschillende talen in de zaal zitten. Een goede schrijftolk of simultaantolk neemt nuance, humor en context mee op een manier die software nog niet altijd haalt, dus voor een besloten bestuursvergadering of een programma met een gevoelige lading kan een mens nog steeds de betere keuze zijn. Wie een groot en internationaal publiek heeft, of toegankelijkheid standaard wil aanbieden in plaats van alleen op verzoek, komt met een vast systeem verder dan met een tolk die je per sessie inhuurt.

De vragen die je vooraf stelt

Omdat alles wat er op het podium gezegd wordt door het systeem gaat, wil je weten waar die gegevens blijven. Speaksee verwerkt de transcripties op Europese servers, is ISO 27001-gecertificeerd en verwijdert de teksten automatisch na afloop van het event, wat het een stuk eenvoudiger maakt om het intern of bij een opdrachtgever goedgekeurd te krijgen. Vraag bij je locatie of AV-leverancier ook na of de zaal een stabiele internetverbinding heeft en of er tijd is om met de sprekers te testen, want vaktermen, productnamen en namen van personen worden beter herkend als je ze vooraf aan de woordenlijst in het beheerpaneel toevoegt.

Toegankelijkheid hoort bij de locatiekeuze

Wie via Greenbookings een locatie boekt, kijkt al naar wat een event achterlaat, in energie, in afval en in de bomen die er via Life Terra bij elke boeking bijkomen. De vraag wie er eigenlijk volledig aan je programma kan deelnemen ligt daar dichter bij dan het lijkt, omdat het in beide gevallen gaat om hoe je een bijeenkomst inricht en niet om wat je er achteraf over vertelt. Locaties die een systeem als Soundshape vast in hun zalen hebben, of weten welke AV-partner het kan leveren, maken het voor een organisator een stuk makkelijker om toegankelijkheid gewoon in de offerte mee te nemen. Misschien is de interessantste vraag voor je volgende event dan ook niet of er iemand in de zaal zit die de spreker niet kan volgen, maar hoeveel mensen je tot nu toe niet hebt uitgenodigd omdat je ervan uitging dat ze het programma toch niet zouden kunnen volgen.